Σε μια καθημερινότητα όπου οι οθόνες έχουν κερδίσει σημαντικό χώρο στον ελεύθερο χρόνο των παιδιών, το δημιουργικό παιχνίδι εξακολουθεί να έχει έναν ξεχωριστό ρόλο. Μια κούκλα, ένα φανταστικό σενάριο και λίγη ελευθερία στη σκέψη μπορούν να δημιουργήσουν έναν ολόκληρο κόσμο μέσα στον οποίο ένα παιδί μαθαίνει να εκφράζεται, να συνεργάζεται και να κατανοεί καλύτερα τους άλλους.
Παιχνίδι με κούκλες: Πώς βοηθά την ενσυναίσθηση και τις κοινωνικές δεξιότητες των παιδιών
Νέα έρευνα του Cardiff University έρχεται να αναδείξει ακριβώς αυτή την πλευρά του παιχνιδιού, εξετάζοντας τη σχέση ανάμεσα στο παιχνίδι με κούκλες και την ανάπτυξη κοινωνικών και συναισθηματικών δεξιοτήτων στα παιδιά.
Όταν το παιχνίδι γίνεται τρόπος μάθησης
Για τα παιδιά, το παιχνίδι είναι πολύ περισσότερα από μια ευχάριστη δραστηριότητα. Μέσα από αυτό δημιουργούν ιστορίες, υποδύονται ρόλους, πειραματίζονται με διαφορετικές συμπεριφορές και προσπαθούν να κατανοήσουν τον κόσμο γύρω τους. Στη συγκεκριμένη έρευνα συμμετείχαν παιδιά ηλικίας 4 έως 8 ετών, τα οποία για διάστημα έξι εβδομάδων ενθαρρύνθηκαν να ασχολούνται είτε με παιχνίδι με κούκλες είτε με δημιουργικές δραστηριότητες σε tablet. Τα ευρήματα έδειξαν ότι το παιχνίδι με κούκλες συνδέθηκε με μεγαλύτερη βελτίωση στην ικανότητα των παιδιών να αντιλαμβάνονται τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τις προθέσεις των άλλων. Πρόκειται για μια δεξιότητα που αποτελεί σημαντικό κομμάτι της ενσυναίσθησης και της ανάπτυξης υγιών διαπροσωπικών σχέσεων.
Η δύναμη του παιχνιδιού ρόλων
Τι συμβαίνει, όμως, όταν ένα παιδί βάζει μια κούκλα να «στενοχωριέται» ή να «χαίρεται»; Στην πραγματικότητα, μέσα από ένα τέτοιο απλό σενάριο το παιδί εξασκείται στο να αναγνωρίζει και να επεξεργάζεται συναισθήματα. Δημιουργεί μια κατάσταση, αποφασίζει πώς θα αντιδράσει ένας χαρακτήρας και στη συνέχεια προσπαθεί να φανταστεί πώς μπορεί να αισθάνεται κάποιος άλλος. Αυτό το παιχνίδι ρόλων δημιουργεί έναν ασφαλή χώρο στον οποίο τα παιδιά μπορούν να εξερευνήσουν διαφορετικές οπτικές χωρίς τον φόβο του λάθους. Όπως εξηγεί η Dr. Sarah Gerson, ερευνήτρια του Cardiff University, μέσα από τις ιστορίες και τους διαφορετικούς ρόλους τα παιδιά μπορούν να εξασκούνται στην κατανόηση των συναισθημάτων και των προθέσεων των άλλων, αναπτύσσοντας δεξιότητες που είναι σημαντικές για τις σχέσεις τους σε βάθος χρόνου.
Το παιχνίδι δεν χρειάζεται να είναι μοναχικό
Ένα ακόμη ενδιαφέρον εύρημα της μελέτης αφορά την κοινωνική διάσταση του παιχνιδιού. Σύμφωνα με τις καταγραφές των γονέων, όταν τα παιδιά έπαιζαν με κούκλες ήταν πιο πιθανό να μοιράζονται τη δραστηριότητα με αδέρφια, φίλους ή άλλα μέλη της οικογένειας. Το παιχνίδι με tablet, αντίθετα, ήταν στην πλειονότητά του ατομικό. Η διαφορά αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς το κοινό παιχνίδι δίνει στα παιδιά ευκαιρίες να μάθουν να συνεργάζονται, να ακούν τις ιδέες των άλλων, να διαπραγματεύονται τους ρόλους και να βρίσκουν από κοινού λύσεις. Μια απλή ιστορία με δύο ή περισσότερες κούκλες μπορεί, επομένως, να μετατραπεί σε μια μικρή άσκηση κοινωνικής αλληλεπίδρασης.
Τα οφέλη δεν αφορούν μόνο τα κορίτσια
Ένα ακόμη ενδιαφέρον στοιχείο της έρευνας είναι ότι τα οφέλη του παιχνιδιού με κούκλες παρατηρήθηκαν τόσο στα αγόρια όσο και στα κορίτσια. Μάλιστα, η επίδραση ήταν ακόμη πιο έντονη σε παιδιά που αντιμετώπιζαν μεγαλύτερες δυσκολίες στις κοινωνικές τους αλληλεπιδράσεις με συνομηλίκους. Το εύρημα αυτό ενισχύει την ιδέα ότι το παιχνίδι ρόλων δεν αποτελεί δραστηριότητα που αφορά αποκλειστικά ένα φύλο. Η φαντασία, η επικοινωνία, η συνεργασία και η κατανόηση των συναισθημάτων είναι δεξιότητες που χρειάζονται όλα τα παιδιά.
Δημιουργικό παιχνίδι στην εποχή των οθονών
Η έρευνα δεν σημαίνει ότι τα ψηφιακά παιχνίδια δεν έχουν θέση στην καθημερινότητα ενός παιδιού. Η τεχνολογία αποτελεί πλέον μέρος της ζωής μας και μπορεί να προσφέρει δημιουργικές και εκπαιδευτικές δυνατότητες. Το ζητούμενο είναι περισσότερο η ισορροπία. Σε έναν κόσμο όπου μια οθόνη μπορεί να προσφέρει άμεση και έτοιμη ψυχαγωγία, το παιχνίδι με κούκλες απαιτεί από το παιδί να δημιουργήσει μόνο του την πλοκή. Δεν υπάρχει απαραίτητα ένα προκαθορισμένο τέλος ή ένας συγκεκριμένος τρόπος για να παιχτεί η ιστορία. Το παιδί αποφασίζει ποιος είναι ο κάθε χαρακτήρας, τι θα συμβεί και πώς θα εξελιχθεί η ιστορία. Και ακριβώς αυτή η ελευθερία μπορεί να αποτελέσει σημαντικό μέρος της δημιουργικής διαδικασίας.
Δεν χρειάζονται πολλά για να ξεκινήσει μια ιστορία
Το όμορφο με το δημιουργικό παιχνίδι είναι ότι δεν χρειάζεται να είναι περίπλοκο. Μια κούκλα μπορεί να γίνει φίλη, μαθήτρια, γιατρός, ταξιδιώτισσα ή οποιοσδήποτε άλλος χαρακτήρας επινοήσει το παιδί. Ένα κουτί μπορεί να γίνει σπίτι, ένα τραπέζι σχολείο και ένα κομμάτι ύφασμα μια αυτοσχέδια κουβέρτα. Μέσα από αυτές τις ιστορίες το παιδί μπορεί να αναπαραστήσει καθημερινές καταστάσεις, να επεξεργαστεί όσα έχει ζήσει ή να δημιουργήσει εντελώς φανταστικούς κόσμους. Και συχνά, χωρίς να το αντιλαμβάνεται, μαθαίνει να βλέπει τα πράγματα και από την πλευρά κάποιου άλλου.
Το παιχνίδι ως χώρος έκφρασης
Η συγκεκριμένη μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό PLOS ONE, προσθέτει ακόμη ένα ενδιαφέρον στοιχείο στη συζήτηση για τον ρόλο του παιχνιδιού στην παιδική ανάπτυξη. Το παιχνίδι δεν είναι απλώς ένας τρόπος να περάσει ευχάριστα η ώρα. Είναι ένας χώρος όπου τα παιδιά μπορούν να δοκιμάσουν ιδέες, να εκφράσουν συναισθήματα, να δημιουργήσουν σχέσεις και να κατανοήσουν καλύτερα όσα συμβαίνουν γύρω τους. Και ίσως αυτός είναι ένας καλός λόγος για να αφήνουμε λίγο περισσότερο χώρο στην καθημερινότητα για ελεύθερο, δημιουργικό παιχνίδι χωρίς οθόνες και χωρίς συγκεκριμένο αποτέλεσμα.
Γιατί όταν ένα παιδί δημιουργεί τη δική του ιστορία, στην πραγματικότητα μαθαίνει να κατανοεί καλύτερα και τις ιστορίες των ανθρώπων γύρω του.
